باوکی ئه
سماء
به شی دووهم
((بسم الله الرحمن الرحیم))
الحمد للهرب العالمین
الصلاة والسلام علی قا ئد المرسلین نبیینا وحبیبنا و شفیعنا محمد(صلی
اللهعلیهوسلم) وعلی الهوأصحابهومن تبعه بإ حسان إلی یوم الدین. أما
بعد
بانگه وازێکی خوایی بۆ هه موو ئه و که سانه ی که دوونیایان فرۆشتوه
به دواڕۆژیان
له به شی یه که می وه سیه ت نامه که دا پێناسه ی وه
سیه تمان کرد چی له ڕوی شه رعی چی لهڕوی زاراوه ییهوه ،وه باسی ئه وه
شمان کرد که هاوه ڵان چۆن پێشه کی وه سیه تیان نوسیوه،له م به شه شدا
به پشتیوانی خوای گه وره باسی چۆنیه تی وه سیه ت و وه ئه و شتانه یش که
ڕێگه یان پێنه دراوه که وه سیه تیان بۆ بکرێت ده که ین إن
شاألله....
له دوای ئهوه ی که ئینسانی مسوڵمان به و پێشه کیه ده ستی
به وه سیه ت کردن کرد ئه وکات له پاش ئه مه هه رچی حه قێك له سه ریه
تی یان حه قی لای خه ڵکی بێت ده ینوسێت ئیتر ئه و حه قه قه رزێک بێت که له
ژیاندا توانای دانه وه ی نه بیت یان ئازار دانی که سێک بێت و کهسی وه سیه ت
که ر له ژیاندا به و که سه نه گاته وه ئه م وه سیه ت بکات بۆ که س و
کاری که ئه گه ر دۆزیانه وه داوای گه ردن ئازایی لێ بکه ن بۆی یان زۆر شتی
تر،که پێویسته ئینسانی ئیماندار به ردهوام وه سیه تی ئاماده بێت، وه
حه رامه و درووست نیه ئه گه ر مه به ستی به و وه سییه ته زیان لێدان
بێت خوای گه وره له قورئانی پیرۆزدا ده فه رمووێت: ()
(سورة النساء-12)
واته:
وه ئه م میرات دابه ش کردنه ش پاش جێبه جێکردنی هه ر وهسییه ت کردن و قه
رزاری دانه وه یه ك ده بێت،به و مه رجه ی بۆمیرات به ره کان زیانی نه
بێت،ئه مه وه سییه تیه که له لایهن خوای گه وره وه وه خوای گه
وره خۆی زاناو دانایه.
له فه رمووده یه کیش دا إبن عباس(خوای لێ
ڕازیبێت)ده فه رمووێ(إلاضرار في الوصیة من الکبائر) واته: زیان گه یاندن له
وه سییه ت کردنداله تاوانه هه ره گه وره کانه
[رواه سعید بن
منصور(1/109/343)والدارقطني(4/151/7)وإبن کثیر في تفسیره(1/471)وقال:والصحیح موقوفا،وهوکما
قال.بڕوانه(الروضة الندیة باب الوصیة]وقال بعدها:(وقد روای جماعة من الأئمة
الإجماع علی بطلان وصیة الضرار)واته:ڕیوایه تێك هه یه له کۆمه ڵێك له
پێشه وایان به تێکڕایی له سه ر به تاڵ بوونه وه ی وه سییه تی زیان به
خش.
وه نموونه ی زیان گه یاندن ئه وه یه که وا کابرای وه سییه ت که
رڕقی له هه ندێك میرات به رهکان بێت ، جا بۆ ئه وه ی بێ به شیان بکات له
میراته که یدا ،وه سیه ت ده کات بۆ نموونه ده ڵێت نیوه ی ماڵه که م
بکه نه مزگه وت، یان دابه ش بکرێت به سه ر هه ژاران دا، یان هه ر شتێك که
وا ئه وان له و پاره یه بێبه ش بکات،یان وه سییه ت به تاوان بکات خواپه
نامان بدات، له فه رمووده یه کدا ئه بو هوره یره(ڕهزای خوای لێبێت) ده
گێڕێته وه که وا پێغه مبه ری خوا(صلی الله علیه وسلم) فه رمووی:(إن الله
تصدق علیکم وفاتکم بثلث أموالکم زیادة لکم في أعمالکم) وفي روایة(زیادة لکم في
حسناتکم لیجعلها لکم زیادة في أعمالکم)واته: خوای گه وره له کاتی مردنتاندا سێ
یه کی ماڵی پێبه خشیون که وا کرده وه چاکه کانتانی پێ زیاتر بکه
ن).
[رواه ابن ماجه(2/904/2709)والبیهقي(6/269)ورواه أحمد(6/440-441) أیضآ من حدیث أبي
درداء.وهو حسن بڕوانه الإرواء(1641) وصحیح ابن ماجة (2190)].
وه دروستیش نیه ئه و
وه سییه ته بۆ که سێك بکات که میراتی به ربکه وێت،له به ر فه رموده
که ی (عمروبن خارجة)خوای لی ڕازیبێت که وا فه رمووی: پێغه مبه ری خوا(صلی الله
علیه وسلم)فه رمووی:(إن الله أعطی کل ذي حق حقه ولا وصیة لوارث)واته:به ڕاستی
خوای گهوره مافی هه موو خاوه ن مافێکی داوه وه ئه وه ی میراتی به ر ده
که وێت وه سییه تی بۆ نییه.
[رواه ابن
ماجة(2/905/2742)وابوداود(8/رقم2853)والترمذي(3/293/2203)وهوصحیح بڕوانه صحیح ابن
ماجة(2194)والإرواء(6/88-89)ورواه ابن ماجه من حدیث(أبي أمامة الباهلی وأنس بن
مالك)بڕوانه صحیح ابن ماجه].
ئه مه ش له به ر ئهوه یه نه وه ك ئه و
که سه ی که میرات به ری ده که وێت شه یطان ته فره ی بدات یان شووێن هه
واو هه وه س بکه وێت و وه سییه ته که وه ك خۆی نه گه یه نێت خوای گه
وره ش زاناتره
وه نابێت له سێ یه کی ماڵه که ی زیاتر بکاته وه سییه
ت،له فه رموده یه کدا (سعد بن أبي وقاص)خوای لێ ڕازیبێت ده فه رمووێ:ووتم،
ئه ی پێغه مبه ری خوا(صلی الله علیه وسلم)ده مه وێت وه سییه ت بکه م
به هه مو ماڵه که م له و کاته داسهعد نه خۆشییه کی زۆر گرانی گرتبوو له
وه ڵامدا فه رمووی:(نه ء)ووتم:سێ یه کی؟ فه رمووی(فالثلث والثلث کثیر،إنك إن
تدع ورثتك أغنیاء خیر من أن تدعهم عالة یتکففون الناس في أیدیهم،وإنك مهما أنفقت من
نفقة فإنها صدقة حتی اللقمة ترفعها إلی في إمرأتك وعسی الله أن یرفعك فینتفع بك ناس
ویضربك آخرون،ولم یکن له یومئذ إلا إبنة)واته:ده سێ یه کی بکه به وه سییه
ت ،وه سێ یه کیش زۆره،چوونکه تۆ میرات به ره کانت به ده وڵه مه ندی
به جێ بهێڵیت باشتره له وه ی به هه ژاری به جێیان بهێڵیت،ده ست له خه
ڵکی پان بکه نه وه وسواڵ بکه ن وه تۆ هه ر به خشینێك ببه خشیت ئه و چاکه
و خێره،هه تا ئه و تیکه یه ی که به رزی ده که یته وه بۆ ده می ژنه
که ت،به ڵکو خوای گه وره به رزت بکاته وه،ته مه نت درێژ بکات جا خه
ڵکانێك به هۆی تۆوه قازانج بکه ن که مسوڵمانانبوون وه له و ڕۆژهدا مناڵی
نه بوو ته نها کچێك نه بێت.
[رواهالبخاری(5/رقم/2742)وهذالفظه
ومسلم(3/250/1628)وغیرهما].
له فه رمووده یه کی تردا ئیبن(عباس)خوایان لێ ڕازیبێت
دهفه رمووێ:
ئه گه ر خه ڵکی وه سییه ت کردنیان که بکردایه تهوه بۆ
چواریه ك ئهوه باشتربوو،چوونکه پێغه مبه ری خوا(صلی الله علیهوسلم) فه
رمووی: (فالثلث والثلث کثیر)واته: واته:ده سێ یه کی بکه به وه سییه ت ،وه
سێ یه کیش زۆره.
[رواهالبخاری(5/رقم/2743)ومسلم(3/1253/1629)].
که واته له پاش باس
کردنی ئه م فه رمووده پیرۆزانه وه بۆمان ڕون بۆیهوه که وا وه سییه ت
کردن نابێت وهسییه تێك بێت که زیان به خش بێت یان هه مووماڵ و سامانی بکات
به خێرکه هیچ بۆ خێزانه که ی نه هێڵێتهوه به پشتیوانی خوای گه وره
ئه م به سه س تهواو بو چاوه ڕوانی به شی سێ یه م وکۆتایی بن إن
شاألله
سبحانك اللهم وبحمدك أشهدالااله الاالله أستغفروك و أتوب إلیك
باوکی
ئه سماء
