لاوازكردنى ئینیتما و مه‌ترسییه‌كی گه‌وره‌

جه‌لال محه‌مه‌د عه‌لی. كه‌لار

وه‌ك ئاشكرایه‌ كورد یه‌كێكه‌ له‌و گه‌لانه‌ى رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌رِاست كه‌ ساڵانێكی زۆره‌ له‌ژێر سته‌می داگیركه‌ران و بێگانه‌دا ده‌ژین، له‌و ماوه‌ زۆره‌شدا خه‌باتى بێ وچانی كردووه‌ و سه‌رماڵی زۆرى به‌خشیوه‌ و لاوانێكی زۆریشی له‌و رێگه‌یه‌دا شه‌هید بوون.

ئه‌مرِۆ به‌شێك له‌و خه‌باته‌ دوورودرێژه‌ له‌ كوردستانى عێراقدا به‌رهه‌مێكی داوه‌ و فرسه‌تێكی باشیش ده‌ستى ئێمه‌ى گه‌لی كورد كه‌وتووه‌، بۆیه‌ ده‌بێت له‌ ئاستى ناوخۆ و ده‌ره‌وه‌دا رێخۆشكه‌رییه‌كی باشی بۆ بكرىَ تا ئه‌م ئه‌زموونه‌ به‌رده‌وام بێت و گه‌وره‌تر و جوانتریش پیشان بدرىَ و حكومه‌ت و دام و ده‌زگاكانى میللی بكرێن و به‌راستى بكه‌ونه‌ خزمه‌تى ئه‌م گه‌له‌ سته‌مدیده‌وه‌، كه‌ ساڵانێكی زۆره‌ له‌ به‌دبه‌ختى و ناسۆردا ده‌ژی، هه‌روه‌ها وه‌ك وه‌فایه‌ك بۆ ئه‌و هه‌موو نه‌وه‌ شه‌هیده‌مان كه‌ خه‌باتیان كرد له‌ پێناوى رزگاربوون و ئاسوده‌یی گه‌له‌كه‌یان ده‌بێت حكومه‌تى ئێمه‌ ئه‌وپه‌رِی دادپه‌روه‌رى و ئازادى و خۆشگوزه‌رانى بۆ ئه‌م گه‌له‌ دابین بكات.

به‌ڵام به‌داخه‌وه‌ ئه‌مرِۆ خه‌ڵكی كوردستان له‌ژێر ده‌سه‌ڵاتی خۆماڵیدا گله‌یی و گازنده‌ى گه‌وره‌یان هه‌یه‌ له‌ حكومه‌ته‌كه‌یان و تووشی نائومێدیی گه‌وره‌بوون، كه‌ به‌رى خه‌باتى دوورودرێژیان گه‌یشتۆته‌ حاڵه‌تێك كه‌ پرِه‌ له‌ ناسۆر و ره‌شبینى. گه‌نجێكی هه‌نده‌رانیم بینى كه‌ گه‌رِابوویه‌وه‌ بۆ كوردستان وتى: (به‌ راستى له‌و وڵاته‌ى منى تیابووم حه‌زم ده‌كرد هه‌میشه‌ خاكه‌كه‌ى ماچ بكه‌م، چونكه‌ زۆر خزمه‌تیان ده‌كردم و ئاسانكارییان بۆ ده‌كردم و رێزیان لێ ده‌گرتم). به‌ راستى ئه‌م قسه‌یه‌ زۆر سه‌رنجی راكێشام و زۆریش سودم لێ وه‌رگرت، به‌ڵام له‌ هه‌مان كاتدا زۆر جێگه‌ى نیگه‌رانى و دڵته‌نگی بوو بۆ من!

جارێ با بپرسین ئایا چی وایكرد له‌و هه‌موو لاوانه‌مان كه‌ به‌ رێگه‌ى پرِ مه‌ترسیدا بكه‌ونه‌ رێ به‌ره‌و هه‌نده‌ران؟ ئایا شه‌رِی ناوخۆى كوردكوژی و براكوژی و خۆكوژی هۆكارێكی سه‌ره‌كی نه‌بوون بۆ ئه‌و كۆرِه‌وه‌ به‌ره‌و هه‌نده‌ران؟

ئایا دروستبوونى حیزبایه‌تى و پشتگوێخستنى گه‌ل و گه‌نجه‌كان هۆكارێكی تریش نه‌بوو تا لاوه‌كانمان پۆل پۆل وڵاتی شیرینى خۆیان به‌جێ بهێڵن و هه‌موو شت به‌ كه‌م نرخ سه‌یر بكه‌ن؟

ئایا حیزبایه‌تى نه‌بووه‌ جێگرى كوردایه‌تى و له‌وێشه‌وه‌ هه‌موو ئه‌وى تریش جگه‌ له‌ حیزبی ده‌سه‌ڵات نه‌بووه‌ هاووڵاتیی پله‌ دوو و سێ؟!

ئه‌رێ ئه‌مه‌ لاوازكردنى ئینتیما نییه‌ بۆ گه‌ل و نیشتمان؟ ئه‌گه‌ر نیشتمان هی هه‌مووانه‌ بۆچی ته‌زكیه‌ى حیزبی؟ ئه‌گه‌ر نیشتمان هی هه‌موانه‌ بۆچی كۆمه‌ڵێك خاوه‌ن بن و خه‌ڵكی تریش خێرپێكراو؟ بۆچی ده‌بێت خه‌ڵكی ده‌سه‌ڵات ئازاد بن و ئه‌وانى تریش ده‌م و ده‌س به‌ستراو؟

نه‌رِۆیشتنى خه‌ڵكی كوردستان به‌ گشتى و لاوان به‌تایبه‌ت بۆ ده‌نگدان له‌سه‌ر ده‌ستور گه‌وره‌ترین به‌ڵگه‌ى لاوازبوونى ئینتیما بوو بۆ گه‌ل و نیشتمان، به‌ڵام به‌داخه‌وه‌ هه‌ردوو حیزبی ده‌سه‌ڵات حیسابی جددییان بۆ نه‌كرد، گه‌لێك ئاماده‌ بوو هه‌موو شتێك ببه‌خشێ به‌ نیشتمان، ته‌نانه‌ت رۆڵه‌ خۆشه‌ویسته‌كانى، به‌ڵام له‌ كاتى ده‌نگانداندا بۆ ده‌ستور (به‌ڵێ)یه‌كى لێ زیادبوو بیدات بۆ ده‌ستورێك كه‌ زۆرێك له‌ مافه‌كانى كوردى تیا مسۆگه‌ر ده‌كات!! ئه‌مه‌ كاره‌ساتى گه‌وره‌یه‌، ئایا ئه‌گه‌ر سبه‌ینێ خاكی كوردستان كه‌وته‌ به‌ر مه‌ترسییه‌كی داگیركردن كارێك نه‌كراوه‌ كه‌ خه‌ڵكێك ئاماده‌ نه‌بوون (به‌ڵێ)یه‌كی بۆ بكه‌ن ئێستا یه‌ك فیشه‌كی بۆ نه‌ته‌قێنن و ئاماده‌ نه‌بن به‌رگرى له‌ خاك و نیشتمانى خۆیان بكه‌ن؟

ده‌سه‌ڵات و حیزب هه‌میشه‌ پێویستى به‌ گه‌لێكی دڵسۆزه‌ و، نابێت به‌ شته‌ رووكه‌ش و رواڵه‌تییه‌كان بخه‌ڵه‌تێنن هه‌موومان ده‌زانین كه‌ سه‌دام چۆن به‌ ترس و تۆقاندن گه‌لێكی به‌ رواڵه‌ دڵسۆز و به‌ ناوه‌رِۆك له‌رزۆك و بێ ئینتیماى دروست كرد و له‌ ماوه‌ى (35) ساڵی ده‌سه‌ڵاتیدا هه‌وڵی دا پایه‌كانى ده‌سه‌ڵاتی به‌عس به‌هێز كات و داروبه‌ردى كردبووه‌ به‌عس و به‌حیساب خه‌ڵكی نیشتمانپه‌روه‌ر، به‌ڵام حكومه‌تێكی (35) ساڵ به‌رگه‌ى (21) رۆژی روبه‌رِووبوونه‌وه‌ى نه‌گرت، ئاى چ (21) رۆژێكی ئابرِووبه‌رانه‌ بوو كه‌س ئاماده‌ نه‌بوو به‌رگرى له‌ نیشتمانێك بكات كه‌ خۆى به‌ خاوه‌نى نه‌ده‌زانى!

ئه‌گه‌ر گه‌لێك خێری له‌ حكومه‌ت و ده‌سه‌ڵاتى خۆى نه‌بینى، ئایا چاوه‌رِوان ده‌كرىَ چی بۆ بكا؟

پێم وایه‌ سوتاندنی مۆنۆمێنی شه‌هیدانى هه‌ڵه‌بجه‌ به‌ڵگه‌یه‌كی تره‌ بۆ لاوازكردنى ئینیتیما بۆ گه‌ل و نیشتمان، ئه‌گینا چۆن خه‌ڵكێك دێن مێژووی خۆیان ده‌سووتێنن؟

وڵاتێك جاده‌ و رێگا و بانه‌كه‌ى له‌ رێگاوبانی وڵاتێكی ئه‌فریقیا باشتر نه‌بێت، چۆن ئینتیماى نیشتمانى لاواز بكات؟ وڵاتێك بیه‌وێت رۆژنامه‌نووسه‌ ئازا و بوێره‌كانى بێده‌نگ كات و هه‌ندێكی تریش هه‌میشه‌ تاوانبار كات به‌ تیرۆر و نۆكه‌رى و چه‌ندین تۆمه‌تى پرِ له‌ بوغز و كینه‌ و بێ به‌ڵگه‌، چۆن ئینتیماى كوردایه‌تى و نیشتمانى لاواز ناكات؟

وڵاتێك پرِ بێت له‌ هه‌ژاران و كرێچی و گه‌له‌كه‌ى وه‌ك ئه‌وه‌ وابێت له‌ ئه‌شكه‌وتدا بژین و ده‌سه‌ڵاتدارانیش له‌ قه‌سره‌ چه‌ند نهۆمییه‌كان و له‌وپه‌رِی خۆشگوزه‌رانیدا بژین و ئایا چاوه‌رِێ ده‌كرىَ ئینتیما و خۆشه‌ویستیان چۆن بێت بۆ نیشتمانه‌كه‌یان؟ به‌ كورتییه‌كه‌ى ئه‌گه‌ر حكومه‌ت له‌خزمه‌تى حاڵ و ماڵ و گیرفانى كۆمه‌ڵێك خه‌ڵكدا بێت و پێی ده‌وڵه‌مه‌د بووبن و گه‌ل و نیشتمانه‌كه‌شیان و زۆرینه‌ى هاووڵاتیان بێبه‌ش كرابن له‌ ئیمتیازات و خزمه‌تگوزارییه‌كانى ده‌وڵه‌ت، ئیتر ئینتیما بۆچی بێت و چۆن لاواز نابێت؟

ئاو و كاره‌با كه‌ سه‌ره‌تاییترین مافی هاووڵاتیانه‌، حكومه‌تێك دواى (15) ساڵ ده‌سه‌ڵاتى خۆى نه‌توانێت ئه‌و دوو مافه‌ بۆ هاووڵاتی دابین بكات، چۆن ئینتیما بۆ گه‌ل و نیشتمان لاواز ناكات؟! حكومه‌تى عێراقی دوێنی دامه‌زراوه‌ دارى به‌سه‌ر به‌رده‌وه‌ نه‌ماوه‌ و ده‌یه‌ها كێشه‌ى وه‌ك تیرۆر و شتى تر هه‌یه‌ به‌ چه‌ند هه‌وڵێكی ناوخۆیی و گرێبه‌ست له‌گه‌ڵ وڵاتانی دراوسێكدا ئێستا كاره‌باى باشترى بۆ ناوچه‌كانى ژێر ده‌سه‌ڵاتى خۆى داین كردووه‌، ئه‌ى ئێمه‌ چه‌ندین ساڵه‌ بۆ ئه‌مانه‌مان پێ نه‌كرا؟

ئه‌ى بۆچی ئه‌و هه‌موو سه‌روه‌رت و سامانه‌مان كه‌ به‌ گومرگ و شتى تر په‌یدامان ده‌كرد و ده‌ماندا به‌ ته‌قه‌مه‌نى و شه‌رِی ناوخۆمان پێی گه‌رم ده‌كرد، ئایا نه‌ده‌كرا كوردستانى پێ ئاوه‌دان بكه‌ینه‌وه‌ و برسی و روت و ره‌جاڵه‌كانى زه‌مانى گرانى پێ تێر و دڵخۆش بكه‌ین؟

ئێستاش پاش (3) ساڵ له‌ رووخانى به‌عس و دیاریكردنى رێژه‌یه‌كی باش له‌ بودجه‌ى عێراق بۆ هه‌رێمی كوردستا بۆچی تا دێت كێشه‌ و قه‌یرانه‌كان زیاتر ده‌بن؟ به‌ڵێ ئینتیما بۆ گه‌ل و نیشتمان قه‌یرانێكی گه‌وره‌ى ئێمه‌یه‌ و به‌رپرسیارى یه‌كه‌میش تێیدا ده‌سه‌ڵاته‌ و چاره‌سه‌ریش هه‌ر له‌وێوه‌ ده‌كرێت.

بۆیه‌ ده‌سه‌ڵاتى كوردى ده‌بێ به‌ئاگا بێت و پیاچوونه‌وه‌یه‌كی جددی بكات تا جیاوازیى گه‌وره‌تر له‌نێوان خۆى و گه‌له‌كه‌یدا دروست نه‌بووه‌ و، ئه‌وكات هه‌مووانیش به‌ گه‌ل و ده‌سه‌ڵاته‌وه‌ زه‌ره‌مه‌ند بین.

پێویسته‌ ئه‌م وڵاته‌ هی هه‌مووان بێت، نه‌ك ته‌نها موڵكی حیزبی ده‌سه‌ڵات بێت و له‌ناو ئه‌وانیشدا موڵكی به‌رپرسان بێت، ده‌بێ هاووڵاتی هه‌ست به‌ دادپه‌روه‌رى و یه‌كسانی بكات، ده‌سه‌ڵاتیش وه‌كو پیشه‌ى هه‌میشه‌یی مێژووی كۆن لێنه‌داته‌وه‌، به‌ڵكو خزمه‌تكردنى به‌ هه‌موو گه‌ل به‌ ئه‌ركی گه‌وره‌ى خۆى بزانىَ و، ئه‌وه‌ بكاته‌ پێوه‌ر بۆ باش و ناباشی بۆ خۆى و، ئه‌مه‌نده‌ ژیانی هاووڵاتى خۆش بكات، تا ئاماده‌ بێت نه‌ك ماچی نیشتمانه‌كه‌ى بكات، به‌ڵكو ئه‌وه‌نده‌ى خۆش بوێت هه‌موو شت له‌ پێناویدا ببه‌خشێت.

ئێمه‌ هێزی سه‌ربازى و ئابوورى و ته‌كنۆلۆجیی گه‌وره‌مان نییه‌، ئه‌گه‌رچی له‌ ناوچه‌یه‌كداین چه‌ندین هێزی زه‌به‌لاحی ئه‌قلیمی هه‌ن و نه‌یارى ئه‌زموونى ئێمه‌ن، كه‌ ره‌نگه‌ له‌ ئێستادا ئه‌و هێزانه‌ بۆ ئێمه‌ ده‌سته‌به‌ر نه‌بن، به‌ڵام ئایا ناتوانین هێزی جه‌ماوه‌رى به‌ده‌ست بێنین به‌وه‌ى دڵی جه‌ماوه‌ر خۆش بكه‌ین به‌ خزمه‌تگوزاریى باش و به‌ عه‌داله‌ت و یه‌كسانی و خه‌مخواردنى هاووڵاتیان و، باشكردنى ژیان و گوزه‌رانیان و له‌وێشه‌وه‌ ئینتیمایان به‌هێز بكرىَ تا له‌ خۆشی و ناخۆشی و له‌ شه‌رِ و ئاشتیدا پشتیوانى ئه‌زموون و حكومكه‌ته‌كه‌یان بن؟!

به‌داخه‌وه‌ ئه‌مرِۆ له‌ كوردستاندا زۆرێك له‌ ئینتیماكان لاواز كراون، ئینتیمای كوردایه‌تى، ئینتیماى حیزبی و ئینتیماى ئیسلامی، كه‌ ئه‌مانه‌ هه‌موویان ته‌واوكارى یه‌كترن و زه‌روره‌تن بۆ گه‌لێك بیه‌وێت ئاینده‌ و شارستانیه‌تى هه‌بێت.

یه‌كگرتوو. ژ .622