ڕێگای ڕاستی........ regayrasty.com

ده‌عوه‌و سیاسه‌ت له‌ كارى ئیسلامیدا

یاساناس . مه‌ولود باوه‌ مراد "

به‌شىدووه‌م

مه‌به‌ست له‌ پۆڵینكردن و دابه‌شكردنی كار و چالاكی ده‌عوه‌ له‌گه‌ڵ كار و چالاكی سیاسیی، ئه‌وه‌ نییه‌ كه‌ سیاسه‌ت پیشه‌یه‌ك_سیاسى موحترف_ نابێ داعی بێت بۆ خێر و چاكه‌ و كاری ساڵح و هه‌رچی په‌یوه‌ندی به‌ ده‌عوه‌وه‌ هه‌بوو خۆی لێ دوور بگرێت و ده‌م و چاوی لێداخات و خۆی لێ ببوبرێت، به‌ بیانوی ئه‌وه‌ی گوایه‌ئه‌م كه‌سه‌ سیاسییه‌ و داعی نییه‌، وه‌ها بیركردنه‌وه‌ پێچه‌وانه‌وه‌ی بونیادی ئیمانی و كه‌سایه‌تی مرۆڤی موسڵمانه‌ جا له‌ هه‌ر پۆست و ئاستێكدا بێت، له‌ به‌رامبه‌ریشدا به‌و مانایه‌ نییه‌كه‌ نابێت كه‌سێكی داعی بیرورِاو قسه‌ و سه‌رنج و هه‌ڵوێستی هه‌بێت به‌رامبه‌ر به‌ گۆرِان و رووداوه‌كانی ناوه‌نده‌ سیاسیه‌كه‌ی، یان قسه‌ و هه‌ڵوێستی نه‌بێت به‌رامبه‌ر به‌ ره‌فتار و برِیاری ئه‌و سیاسییانه‌ی كه‌ جڵه‌وی ده‌سه‌ڵات و ئیداره‌ی وڵاتیان به‌ ده‌سته‌.
به‌ڵكو مه‌به‌ستى ئه‌م بیرو رِایه‌ لێره‌دا خۆ یه‌كلاكردنه‌وه‌ و بایه‌خ پێدان و كردنه‌ پیشه‌ و پسپۆرِ بۆ ئه‌و كه‌س و گروپه‌ی كه‌ ده‌چێته‌ ناوكارو چالاكى كایه‌ى ده‌عوه‌وه‌، ده‌بێ و به‌ڵكو زه‌رووره‌ كات و توانا و بایه‌خ و لێهاتنی خۆی له‌و بواره‌دا چرِ بكاته‌وه‌ و مشوری پێویستییه‌ زانستی و فیكری و سلوكی و مه‌علوماتیه‌كانی بخوات، به‌رنامه‌ی كار بۆ ده‌عوه‌كه‌ی دابنێت و میكانیزمه‌كانی پیاده‌كردنی ده‌ستنیشان بكات، پلانی كورت و درێژخایه‌نی هه‌بێت و به‌دواداچونی به‌رده‌وامی كار و پلانه‌كانی بكات و هه‌موو چین و توێژه‌كان بدوێنێ له‌سه‌ر مه‌بده‌ئی چاكه‌كاری گشتیی (المعروف العام) له‌سه‌ر ئاستی تاك و كۆمه‌ڵگه‌ و هه‌وڵه‌كانی بخاته‌گه‌رِ، پشت به‌خوا لێره‌وه‌ به‌م شێوازى كارو هه‌وڵه‌وه‌ چاوه‌رِوانی ده‌كرێت كه‌ پرۆسه‌ىده‌عوه‌ نه‌وه‌یه‌كی خاوه‌ن باوه‌رِ و خاوه‌ن كه‌سایه‌تییه‌كی توندوتۆڵ و رۆشنبیر و كارا و چالاك و بونیادنه‌ر و چاو له‌ مه‌بده‌ئی خه‌یر و چاكه‌ و، به‌ هیوای قیامه‌ت و له‌هه‌مان كاتدا هاوچه‌رخ و هه‌ڵگر و رِێكردووه‌ له‌گه‌ڵ داهێنان و گۆرِانه‌كانی سه‌رده‌م دا.
ناشێ له‌م سه‌رده‌می به‌جیهانی بوونه‌دا كه‌ به‌ سه‌رده‌می زانیاری و مه‌عریفه‌ و په‌یوه‌ست بوون و په‌یوه‌ندی چركه‌ به‌ چركه‌ی هه‌موو جیهانداده‌ژین، و ته‌نانه‌ت خۆراك و قیه‌م ره‌فتاره‌كانیش له‌ژێر پرسیار و هه‌ژمونی عه‌وله‌مه‌دان، پرۆسه‌ی ده‌عوه‌ بكرێته‌ئه‌وزه‌مینه‌یه‌ى كه‌ زۆربه‌ى پانتاییه‌كه‌ى، لانى كه‌م له‌ته‌جروبه‌ى(30ساڵى)رِابردوى ئێمه‌دا بریتى بێت له‌ كۆمه‌ڵێك حیكایه‌تخوانی و سه‌رگوزه‌شته‌ گێرِانه‌وه‌ی گیرخواردوو له‌نێوان ئه‌گه‌ری راست و هه‌ڵه‌دا، كه‌ زۆرجار سه‌ره‌نجامه‌كه‌ی هه‌ڵخستنى مرۆڤێكی وروژاوی نیگه‌رانی (منفعل و متوتر) له‌گه‌ڵ كه‌س هه‌ڵنه‌كردوو و نامۆ به‌ بارودۆخه‌كه‌ و تورِه‌ و هه‌ڵه‌شه‌ ده‌بێت. چونكه‌ حیكایه‌ته‌كان ده‌یان وێنه‌ی ناواقیعی و نادروستیان له‌زه‌ینى دا دروست كردووه‌ و عاتفیه‌یان توشی هه‌ڵچواندن و ورووژاندن كردووه‌، كاتێك كه‌ داوا ده‌كرێت له‌ كه‌سی گوێگر بۆ ئه‌م ته‌رزه‌ له‌ده‌عوه‌ كه‌ده‌بێ ژیان و ره‌فتاری تاك و كۆمه‌ڵ له‌ كۆمه‌ڵگه‌كه‌یدا له‌سه‌ر ئه‌و شێواز و پێودانه‌ی ئه‌و حیكایه‌ت و سه‌ر گوزه‌شتانه‌ بێت ـ كه‌ به‌شێكی زۆری ئه‌م ده‌عوه‌ ته‌قلیدیه‌ پێكده‌هێنێ ـ به‌ڵام واقعیش وێنه‌یه‌ك و راستییه‌كی تری هه‌یه‌ كه‌ زۆردورو ناكۆك و دژه‌ به‌وه‌ی له‌ زه‌یندادروستكراوه‌ و له‌گه‌ڵ یه‌كتر یه‌كانگیر نابنه‌وه‌، لێره‌وه‌ سه‌ره‌تاكانی هه‌وڵ بۆ شۆرِش به‌سه‌ر ئه‌و واقیعه‌دا و گۆرِانی به‌ره‌و لای ئه‌وه‌ی له‌ زه‌ین و عه‌قڵ و ویژداندا دروست كراوه‌ چه‌كه‌ره‌ده‌كات و، سه‌ره‌تاكه‌ى به‌ئاره‌زووكردن و حه‌زێكی زۆره‌وه‌ بۆ خۆ هه‌ڵاوێردن و خۆجوێكردنه‌وه‌ له‌ژینگه‌ كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كه‌یه‌وه‌ ده‌ست پێده‌كات_ ته‌نانه‌ت له‌و نوێژ و رۆژووه‌ی كه‌ له‌گه‌ڵ خه‌ڵكدا تیایدا هاوبه‌شه‌_به‌ڵام كاتێك ئه‌و هیوا و ئامانجه‌ گه‌وره‌یه‌ ده‌داته‌ به‌ر ئه‌زموونی پیاده‌كردن و ده‌یه‌وێت وێنه‌ و نموونه‌ی زیهن له‌گه‌ڵ واقیعی ره‌وتی ژیاندا پێكه‌وه‌ جووت بكات (جووتكردنی وێنه‌ و واقیع) به‌رووی ده‌یان له‌مپه‌ر و كۆسپ و ته‌گه‌ره‌دا هه‌ڵده‌ته‌قێت و لێره‌وه‌ سه‌ره‌تاكانی تورِه‌بوون و شڵه‌ژان به‌رامبه‌ر به‌ هه‌موو شتێكى ده‌وروبه‌ره‌ كۆمه‌ڵایه‌تی و ژینگه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كه‌ی به‌ هه‌موو هه‌بوو نه‌بووه‌كانیه‌وه‌ سه‌ر هه‌ڵده‌دات و، خۆ جیاكردنه‌وه‌ی بونیادنراوه‌ له‌سه‌ر رق لێبوونه‌وه‌ به‌ها و گرنگیه‌كی مه‌زنى لا په‌یدا ده‌كات و سه‌ره‌نجام هه‌وڵه‌كانی گۆرِان به‌ ئاقاری توندوتیژیدا ده‌رِوات و، چونكه‌ ده‌عوه‌ به‌م كه‌ره‌سه‌ و ده‌ستمایه‌وه‌ تا ئه‌و مه‌نزڵه‌ برِده‌كات، كه‌سى مه‌دعوتائه‌و جێگه‌یه‌ى كه‌فێرى سه‌ره‌تایه‌ك له‌دین و دنیایه‌ك تورِه‌یى و رِق له‌زۆربه‌ى شته‌كانى كۆمه‌ڵگه‌كه‌ى بوو ئیتر ده‌رِوات مشته‌رى تر چاوه‌رِوانیتى ئه‌وانه‌ى كه‌ جیهاد دژى كوفرو تاغوت ده‌كه‌ن چونكه‌ وه‌ڵامى چۆنیه‌تى جوتكردنى وێنه‌و واقیان لایه‌. لێره‌دا پرۆسه‌ی ده‌عوه‌ كه‌ده‌بآ پرۆسه‌یه‌كى به‌رده‌وام بێت له‌دارِشتنه‌وه‌ى ئه‌و كه‌سایه‌تیه‌ى كه‌ئاماژه‌مان پێكرد له‌نیوه‌ رِێدا په‌كی ده‌كه‌وێت، چونكه‌ ئه‌وه‌ی ئه‌و به‌و رێگه‌ و شێوازه‌ به‌رهه‌می هێنابوو به‌حیكایه‌ت و هه‌ڵچواندن و وروژاندنى عاتیفه‌ نه‌چووه‌ ناو پرۆسه‌ی خۆ به‌رهه‌مێنانه‌وه‌، دووباره‌كردنه‌وه‌ی زنجیره‌ی ده‌عوه‌ و به‌رده‌وام بوونی.
سه‌یرئه‌وه‌یه‌ ئه‌م پرۆسه‌یه‌هه‌ربه‌رده‌وامیشده‌بێت كه‌له‌كارگه‌ى بلۆكى ماندوو ده‌چێت بلۆكه‌كانى بداته‌ ده‌ست وه‌ستاى ناشى. پێم وایه‌ هه‌رله‌م روانگه‌وه‌یه‌ كه‌ حكومات و حزب وكه‌سانى لائیكى ده‌ڵێن: ئیخوان ژێره‌ماڵه‌ی پێگه‌یاندن و به‌رهه‌مهێنانی توندرِه‌وییه‌ و هه‌رچی توندرِه‌وه‌ له‌ژێر عه‌باكه‌ی ئه‌وه‌وه‌ دێته‌ ده‌ره‌وه‌.
گرفتى ئه‌م جۆره‌ به‌رهه‌مهێنانه‌ى مرۆڤ له‌ كوێدا گه‌وره‌تر ده‌بێت، ئه‌م تاكانه‌ی كه‌ به‌م شێواز و ره‌وشه‌ په‌روه‌رده‌ و ئاماده‌كراون، پاش كه‌مێك ده‌رگیربوون له‌گه‌ڵ خێزان و كۆمه‌ڵگه‌ی ده‌وروبه‌ریان ئیتر له‌گه‌ڵ ده‌سه‌ڵات و له‌ رێگه‌ی داموده‌زگای ئاسایش و پۆلیسی سرِییه‌وه‌ روبه‌روو ده‌بێته‌وه‌ و ده‌بێته‌ ململانێكارێكی راسته‌قینه‌ی ده‌سه‌ڵات و حكومه‌ت و دامه‌زراوه‌كانی و، جۆره‌ها گوتارى هه‌رِه‌شه‌ و تاوانباكرن و ناشه‌رعی بوون و زاڵم و تاغوت بوون له‌ ئاست ده‌سه‌ڵات و حكومه‌تدا به‌رهه‌م و به‌كار ده‌هێنێ، بێ ئه‌وه‌ی بۆ ئه‌وه‌ ئاماده‌كرابێت و پێویستی و تفاقی ئه‌و مه‌یدانه‌ی پێبێت و ده‌بێته‌ سه‌ركرده‌یه‌كی به‌رهه‌ڵستكار و جیهاد له‌ پێناوی هه‌ره‌س پێهێنانی و رووخاندنی تاغوتدا ده‌كات و به‌روونی و جوانی و ئاشكرا ده‌زانێت چی ناوێت و له‌ دژی چی راوه‌ستاوه‌، به‌ڵام نازانێ چی ده‌وێت و هه‌وڵی بونیادنانی چی ده‌دات و به‌دیله‌كانی له‌ گۆرِانی ئه‌م دۆخه‌دا چییه‌، چونكه‌ كه‌ ده‌گه‌رِێته‌وه‌ بۆ پاشخانی زه‌ین و فیكری بۆ ئه‌وه‌ی وێنه‌كان بكاته‌ واقیع سه‌یر ده‌كات، كۆمه‌ڵێك برِگه‌ن له‌ خاڵه‌گه‌شه‌كانی ژینی ئه‌م پیاوچاك و ئه‌و خواناس و ئه‌و موسڵح و شتێكی لێ به‌رهه‌م نایه‌ت، دواجار بێ ده‌ستبه‌ردار بوون له‌وه‌ی كه‌ ده‌یكات، چونكه‌ ناوی چووه‌ ریزی نه‌یاره‌كان و موعاریزه‌كان و برِیاری روخاندنی تاغوتی داوه‌، كۆمه‌ڵگه‌ تووشی گرفت و قه‌یرانی نائارامی و دابه‌شبوون و ئاینیش تووشی په‌لاماری ده‌سه‌ڵات و روو لێوه‌رگێرِانی خه‌ڵكی ساده‌ ده‌كات، له‌كاتێكداخۆی زه‌مینه‌ی بانگه‌وازه‌كه‌یه‌.
یه‌كێكی تر له‌ گرفته‌كانی ده‌عوه‌به‌م مه‌نهه‌ج و به‌م بآ پسپۆرِیه‌وه‌، ئه‌وه‌یه‌ كه‌جاری وا هه‌یه‌ داعى ده‌بێته‌ قازی و دادوه‌ریی ده‌كات و، ده‌بێته‌ موفتی و فه‌توای شه‌رعی ده‌دات و، ده‌بێته‌ عالیمی فیقهه‌ و شه‌رحی ئه‌حكام ده‌كات و، هه‌موو كه‌سانى ئه‌م بوارانه‌ ده‌كاته‌ دوژمنی خۆی، چونكه‌ به‌لای كه‌م ئه‌وانه‌ی ئێمه‌ دیومانن نه‌ عیلمی قازی و نه‌هی موفتی و نه‌هی زانای فیقهیان پێ نییه‌.
له‌ بیرمه‌ له‌ كۆتایی حه‌فتاكان تا كۆتاییه‌كانی هه‌شتاكان، هه‌ندێ له‌ برایان خۆیان سه‌ر گه‌رمی ده‌عوه‌ كردبوو، كه‌ پێی ده‌وترا ده‌رسی گشتی مزگه‌وت، لێم ده‌پرسین باسی چی ده‌كه‌ن ئێسته‌ پاش نوێژ ده‌رس به‌م (10 تا 15) مێرد منداڵ وگه‌نجه‌ ده‌ڵێن؟ وه‌ڵام ئه‌وه‌بوو خواپه‌ك ناخات ئه‌وه‌ هه‌زار شت هه‌یه‌ له‌ (ئه‌حیا علوم دین، له‌ ره‌سائلی نور، له‌ ئه‌لئیستعداد لیوم ئه‌لمیعاد، له‌ ته‌زكیه‌تو نه‌فس، له‌ ته‌فسیری سید.. هتد)، ئاوا خه‌مسارد به‌ ته‌نگ مرۆڤ سازاندنه‌وه‌ بوون، هه‌ر ئه‌و به‌رهه‌مه‌ی لێ ده‌كه‌وێته‌وه‌، كه‌ له‌ بری ئه‌وه‌ی مرۆڤ بۆ كۆمه‌ڵگه‌ ئاماده‌بێت مرۆڤ گه‌لێك به‌رده‌داته‌ كۆمه‌ڵگه‌.
كآ هه‌یه‌ نكولى له‌و حه‌قیقه‌ته‌ بكات كه‌ بزاڤی ئیسلامیی به‌ هه‌موو بوون و نه‌بووینه‌وه‌، به‌رهه‌می ده‌عوه‌یه‌، نه‌ك به‌رهه‌مێ بێت له‌ سایه‌ی گروپ و هێز و لایه‌نه‌ چه‌كداره‌ جیهادییه‌كانه‌وه‌، یان به‌ هۆی پرۆژه‌ و به‌رنامه‌ی حیزب و لایه‌نه‌ سیاسییه‌كه‌یه‌وه‌ به‌رهه‌م هێنرابێت.
كاری داعی ئیقامه‌ی حوجه‌ته‌ له‌سه‌ر تاك و كۆمه‌ڵگه‌ له‌ رووی ئیمان و عه‌قیده‌وه‌، خۆ دانه‌ده‌ست ئیسلام و دارِشتنه‌وه‌ و رێكخستنی ره‌فتار و كردار و گوفتار و به‌گوێره‌ی فه‌رمانه‌كانی شه‌رع، كه‌سی بانگخواز ـ داعی ـ هیچ وه‌سیله‌ و ئامرازێكی زۆر و زه‌بروزه‌نگی له‌ ده‌ستدا نییه‌ و ته‌نها سه‌رمایه‌ی كاری وشه‌یه‌ ئه‌ویش به‌(حیكمه‌ت و موعیزه‌ی چاك و دواجار به‌ جیدال، ئه‌ویش هه‌ر به‌ چاك) وه‌ك خوای په‌روه‌ردگار له‌ قورئانی پیرۆزدا ده‌فه‌رموێت [ (ادْعُ إِلَى سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَجَادِلْهُمْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ) ] هه‌روه‌ها هه‌موو وشه‌كانی (قل، بلغ، انژر.. هتد) ئاماژه‌ی ئه‌و راستیه‌ن، مه‌به‌ستی رۆشنكردنه‌وه‌ی ماڵی دڵ و ویژدان و بیر و هۆشه‌، به‌ فه‌رمان و داواكاری و قیه‌مه‌كانی شه‌ریعه‌ت، ئه‌گه‌ر كه‌مترین زۆر و سه‌پاندن و هێز و هه‌رِه‌شه‌ له‌ ئیمانداركردن و دینداری گه‌یاندن دا له‌ ئارادابوو، ئه‌وا ئیمانی به‌زۆر و زۆره‌ملێ ده‌بێته‌ كارێكی رِیاكارانه‌ وسه‌رى له‌ نیفاقه‌وه‌ ده‌رده‌چێت، ئیتر لێره‌وه‌ كۆتایی به‌ به‌شه‌ قیامه‌تییه‌كه‌ی دینداریی دێت و خێر و چاكه‌ی ئه‌و دیندارییه‌ی كه‌ به‌زۆر سه‌ر له‌ به‌ری بووه‌ و قه‌ناعه‌ت و عه‌قڵی له‌گه‌ڵ جووت نه‌بووه‌ به‌ نسیبى خاوه‌نه‌كه‌ی نابێت.
له‌رِوى ئه‌م مه‌بده‌ئه‌وه‌له‌ بنه‌رِه‌تدا گروپ و ده‌سته‌ و كۆمه‌ڵ له‌سه‌ر بنه‌مای فه‌ریزه‌ی جیهاد دروست ناكرێت، چونكه‌ پێویسته‌ كۆمه‌ڵگه‌یه‌ك یان گروپ و پانتاییه‌كی مرۆیی و ده‌عوه‌یه‌ك یان كیانێكی ده‌سه‌ڵات هه‌بێت و به‌رگری لێ بكرێت و له‌ دژی نه‌یار و دوژمنانی ئه‌و كیان و پانتاییه‌ كۆمه‌ڵایه‌تیه‌ی ده‌عوه‌ به‌رهه‌می هێناوه‌.
به‌هه‌رحاڵ ئه‌گه‌ر ئه‌م كۆمه‌ڵ و رێكخراوه‌ و ده‌سته‌ چه‌كداریانه‌ی كه‌ هه‌روه‌ك ده‌سته‌ و گروپ و حیزب و لایه‌نه‌كانی تری ناو بزاڤه‌ كه‌ به‌رهه‌می ئه‌م شێوازو مه‌نهه‌جه‌ى ده‌عوه‌تكردنن به‌هیوابن به‌ رێگای چه‌ك و هێز و خه‌باتی جیهادی چه‌كداری حكومه‌ت و نیزامێكی سیاسی برِوخێنن و ده‌وڵه‌تی ئیسلامیی و حكومه‌تی شه‌رعی دابمه‌زرێنن؟ پێم وایه‌ به‌لانى كه‌م به‌ گوێره‌ی پێش فه‌رزه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كانی كۆمه‌ڵگه‌ی ئه‌مرِۆ و هه‌روه‌هاپێش فه‌رزه‌ سیاسیی و ئابوری و نێو ده‌وڵه‌تیه‌كانه‌وه‌، نزیكه‌ى سه‌د ساڵیش ده‌بێت ئه‌وكاره‌ ئه‌سته‌مه‌_له‌جه‌نگى جیهانى یه‌كه‌مه‌وه‌_ ئه‌گه‌ر بڵێین ئه‌ی چۆن پێغه‌مبه‌ر (درودی خوای له‌سه‌ر بێ) توانی ده‌عوه‌تێك بگه‌یه‌نێته‌ ده‌وڵه‌ت و له‌ ماوه‌ی (25) ساڵدا زۆربه‌ی جیهانی ئه‌و سه‌رده‌مه‌ بگرێت؟ ئه‌م بۆچونه‌ ته‌نها وشه‌كانی راستن، ئه‌گینا ئه‌گه‌ر ئامانج یه‌ك بێت ئه‌وا چوارچێوه‌ كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كه‌ى ئه‌وان و ئێسته‌و زه‌مه‌نى ئه‌وان و ئێسته‌و كه‌سایه‌تى پێغه‌مبه‌ر(درودى خواى له‌سه‌ر)كه‌په‌یوه‌ست بوه‌به‌عاله‌مى غه‌یب وله‌ژێر چاودێرى په‌روه‌ردگاردابوه‌ له‌كوىَ ؟ بۆ هیچ كه‌س و مرۆڤێك نییه‌ خۆی به‌ پێغه‌مبه‌ر بشوبهێنێ و ئه‌وه‌ی په‌روه‌ردگار به‌وی به‌خشیوه‌ و مافی ئه‌و بووه‌ له‌ مرۆڤدا دوباره‌ نابێته‌وه‌، وه‌ك نمونه‌یه‌كی ساده‌ سه‌یری مه‌رجه‌كانی پێغه‌مبه‌رایه‌تی له‌ كتێبه‌كانی عه‌قائید و مه‌رجه‌كانی خه‌لیفه‌ له‌كتێبه‌كانى ئه‌حكامی سوڵتانیه‌تدا بكه‌، سه‌یر ده‌كه‌یت (مه‌رجی عیسمه‌ت له‌كوێ كه‌هی پێغه‌مبه‌رانه‌ و، مه‌رجی سه‌لامه‌تی ئه‌ندامه‌كانی له‌ش له‌ كوێ بۆ خه‌لیفه‌)، نه‌ به‌شی پێغه‌مبه‌ر بوونی پێغه‌مبه‌ر (درودی خوای له‌ سه‌ر بێت) قابیلی دووباره‌ كردنه‌وه‌یه‌ و نه‌ نموزه‌ج و رێگه‌ی بونیادنانی ده‌وڵه‌ته‌كه‌شی.
به‌شێكى ترله‌و خه‌ڵكه‌ى ده‌عوه‌ به‌رهه‌مى ده‌هێنێت و په‌روه‌رده‌ى ده‌كات له‌لایه‌ن خودى كه‌سانى ناو ده‌عوه‌كه‌وه‌ برِ ده‌درێن و حزبى سیاسی پێكده‌هێنن، كه‌وه‌سیله‌یه‌كى یاساییه‌بۆ چونه‌ ناوململانىَ و منافه‌سه‌كردنى ده‌سه‌ڵات وه‌ك بدیلى چاوه‌رِوانكراوى خه‌ڵك كه‌ پشت به‌بیرو باوه‌رِو به‌رنامه‌یه‌كى سیاسی هه‌ڵقوڵاو له‌ ئایدیۆلۆجیایه‌كى دیاریكراوه‌، كه‌سه‌ره‌نجام ده‌یه‌وێت مه‌سئولیه‌تى ئیداره‌ى كۆمه‌ڵگه‌ بگرێته‌ ده‌ست.
هه‌روه‌ك چۆن گروپ و كۆمه‌ڵه‌ى چه‌كدار یان نابآ ببێت یان ده‌بىَ له‌چیاو ژیّر زه‌میندا بێت، هه‌رواش حزبى سیاسى عه‌له‌نى وقانونى یان نابآ یان ده‌بآ له‌گه‌ڵ چه‌ندین حزب و لایه‌نى چه‌پ و رِاست و نه‌ته‌وه‌یى و...هتدا هه‌ڵبكات
مه‌به‌ستمه‌ بڵێم ده‌عوه‌یه‌ك به‌م هه‌ژاریه‌ی زانست و زانیاری و مه‌عریفیه‌وه‌، به‌م لاوازی میكانیزم و به‌رنامه‌ و پلانه‌وه‌، به‌م بایه‌خ پێنه‌دان و بێ پسپۆرِیه‌وه‌ كه‌ وای كردووه‌ له‌ئاست پێویستییه‌كانی سه‌رده‌مه‌كه‌یدا نه‌بێت، ئاخۆ ده‌توانێت وه‌ك وێستگه‌یه‌كی كاره‌با ته‌زوی (AC)و(DC) بدات، واته‌ مرۆڤی داعیش و سیاسیش به‌رهه‌م بهێنێ و له‌یه‌ك كاتدا هه‌ردوو ئه‌ركه‌كه‌ له‌یه‌ك چوارچێوه‌دا راپه‌رِێنێ؟ مه‌حاڵه‌ شتی وا، به‌ڵام ئه‌گه‌ر وه‌ك شته‌كانی تری ئه‌م جیهانی سێهه‌مه‌ سه‌یری خۆمان بكه‌ین و ئه‌وه‌ی هه‌یه‌ پێوه‌ری شته‌كانمان بێت به‌و تێگه‌شتنه‌ی كه‌له‌سه‌ر حسابى گوزه‌راندن و تێپه‌رِاندن و هه‌ڵه‌و رِاست و تاقیكردنه‌وه‌و به‌ موخته‌به‌ركردنى مرۆڤه‌كان كاربكه‌ین و بڵێین هه‌ر ئه‌وه‌نده‌ ده‌كرێ، ئیتر قسه‌ و هات و هاواره‌كانی شارستانیه‌ت و ده‌وڵه‌ت و ژیان له‌ سایه‌ی ئیسلام و جوانی و به‌رزی و ئیسراحه‌ت له‌ سایه‌ی ده‌سه‌ڵات و فه‌رمانرِه‌واییه‌كه‌یدا بخه‌ینه‌ لاوه‌، یان هه‌ر دروشم بن و بیر له‌ رێگه‌ و پیاچوونه‌وه‌ و خۆ هه‌ڵسه‌نگاندن نه‌كه‌ین و، سه‌یری دووریه‌كانی ئاسۆی ئاینده‌ له‌به‌رچاو نه‌گرین، ئیتر قسه‌یه‌ك بۆ كردن نییه‌ و هه‌ر چیش ده‌ڵێین زیاده‌، چونكه‌ كرێكارێكی ئه‌ڵمانی و ئه‌مریكی و هه‌ندێ وڵاتی تریش له‌ هه‌شت سه‌عات كاری رۆژانه‌دا (4.5 تا 6) سه‌عاتی به‌رهه‌مداره‌ و كرێكارێكی جیهانی ئیسلامیی له‌و هه‌شت سه‌عاته‌ كار كردنه‌دا رۆژانه‌ له‌ نێوان (30 تا 45) ده‌قیقه‌ی به‌رهه‌مداره‌ و به‌ هه‌ردووكیشیان ده‌وترێت كرێكار، ئێمه‌ش به‌شێكین له‌و حاڵه‌ته‌ سیاسیی و كۆمه‌ڵایه‌تیه‌ی كه‌ هه‌یه‌، ئه‌م پرسه‌ ئاوی زۆر ده‌كێشێ و، قسه‌ى زۆتری ده‌وێت، ئه‌و حیزب و ده‌سته‌ سیاسیانه‌ی كه‌ به‌شێكن له‌و خه‌ڵكه‌ی كار و چالاكی ده‌عوه‌ و په‌روه‌رده‌ی كردوون و حیزبێكی سیاسی پێك دێنن، بێگومان به‌ هه‌مان ئالیه‌ت و په‌روه‌رده‌ورِه‌وش ناتوانن ده‌عوه‌ش و سیاسه‌تیش به‌ سه‌ركه‌وتوانه‌ بكه‌ن، ئاوی زۆر ده‌كێشێ و، قسه‌ى زۆتری ده‌وێت، ئه‌و حیزب و ده‌سته‌ سیاسیانه‌ی كه‌ به‌شێكن له‌و خه‌ڵكه‌ی كار و چالاكی ده‌عوه‌ و په‌روه‌رده‌ی كردوون و حیزبێكی سیاسی پێك دێنن، بێگومان به‌ هه‌مان ئالیه‌ت و په‌روه‌رده‌ورِه‌وش ناتوانن ده‌عوه‌ش و سیاسه‌تیش به‌ سه‌ركه‌وتوانه‌ بكه‌ن، [ الاسلامية أن تتفرغ للعمل الدعوى و التربوي و تحسنه، و تعمل على أنشاْ الجيل المنشود حقا، وأن يقوم بالسياسة حزب ولاْءه للاسلام تؤيده الحركة، ولكنها ليست مسؤلة عنه، فأن للسياسة رجالها و للدعوة و التربية رجالها وكل ميسر لما خلق له) ] برِوانه‌ گۆڤاری المجتمع ژماره‌ 117، لاپه‌رِه‌ 46. راهب العلم و الفكر و الدعوه‌، عه‌به‌دولحه‌لیم ئه‌بو شقه‌، نوسینی دكتۆر یوسف قه‌رزاوی)، هه‌روه‌ها دكتۆر یوسف قه‌رزاوی ده‌ڵێت [ (لا مانع شرعا و لا عقلا من أن تهتم جماعة من الجماعات الاسلامية بجانب واحد من الاسلام، تتخصص فية و تركز علية نشاطها و جهودها) ] ، برِوانه‌ شمول الاسلام، دكتور یوسف قه‌رزاوی، لاپه‌رِه‌ 40، بۆ هه‌مان مه‌به‌ست برِوانه‌ : رفع الالتباس عن حماس، فه‌همی هوه‌یدی، جریده‌ الشرق الاوسگ (25/1/2006)، هه‌روه‌ها دیمانه‌ی دكتۆر (سه‌عده‌دین ئه‌لعوسمانی) ئه‌مینداری گشتی حیزبی عه‌داله‌تی و ته‌نمیه‌، له‌گه‌ڵ كه‌ناڵی (الجزیره‌) (16/8/2006) ئه‌مانه‌ و زۆری تریش پشتگیری هه‌مان را ده‌كه‌ن، ئیتر نازانم له‌ كوێوه‌ دژی بنه‌ما نه‌گۆرِاوه‌كانه‌ و باسكردنی غه‌ربه‌نه‌ بوونه‌؟؟؟؟ گه‌ر خوا حه‌ز كات له‌ ئه‌لقه‌ی ئاینده‌دا باس له‌ جیاوازی مه‌فهوم و مه‌وزوعی ئه‌م دووكایه‌ ده‌كه‌م.